keciweb.com
Bilim insanları, bitkilerin çeşitli stres kaynakları altında ultrasonik sesler çıkardığını tespit etti. Böylece, su stresi gibi farklı stres kaynaklarına maruz kalan bitkilere ve tarım ürünlerine müdahale etmek kolaylaşabilir, sorun ilerlemeden önlenebilir.
Bilim insanlarının yayımladıkları rapora göre; özellikle “domates ve tütün” bitkileri, belirgin şekilde, ultrasonik tıklama sesine benzeyen sesler yayarlar. (30 Mart, The Cell) Eğer tarla ve seralarda kullanılmak üzere ultrasonik sesleri algılayan çeşitli sistemler geliştirilirse, bu teknoloji, tarımda verimlilik açısından ileriye dönük bir adım olabilir.
Önceki çalışmalarda bazı bitkilerin titreşimler ürettiği ileri sürülmüştü. Fizikçi Alexandre Ponomarenko, çam ağaçlarıyla ilgili araştırmalar ve denemelerde bulunmuş, ultrasonik sesler ancak bitkiye doğrudan sensörler bağlanarak saptanmıştır. Tel Aviv Üniversitesi’nden Biyolog Lilach Hadany ve ekibi ise bu çalışmayı, ultrasonik mikrofonları yaşayan bitkilerin yanına kurarak yürüttüler.
İlk olarak laboratuvardaki masalara çeşitli streslere maruz kalmış bitkiler yerleştirdiler. Fakat mikrofonların kaydettiği seslerin bitkilerden geldiğinden emin olamadıkları için sesi sönümleyen akustik ekipmanlardan da yardım aldılar. Su stresi yaşayan domates bitkilerinin “saatte yaklaşık 35 defa tıklama benzeri ultrasonik ses” yaydığını tespit ettiler. Tütün bitkileri ise daha az tıklama sayısına sahipti. Özellikle susuz kalanların daha gürültülü olduğu görüldü. (Khait ve ark. Stres altındaki bitkilerin yaydığı sesler hava kaynaklı ve bilgilendiricidir. 30 Mart 2023. The Cell.)
Çalışma sonunda, insan kulağıyla duyulamayan bu tiz ultrasonik tıklama sesleri, yoğunlaştırılarak insanların işitme aralığına getirildi. Bu ve benzer seslerin yalnızca domates ve tütünden değil; buğday, mısır, kaktüs gibi farklı türlerden de tespit edilmesi, çevredeki canlıların (fare, güve, çeşitli böcekler gibi) bu tıklamaları algılayıp algılamadığı ya da adapte olup olmadığı konusunda merak uyandırdı. Araştırmacılar, diğer organizmaların bu sesleri duyacak şekilde evrimleşmiş olabileceğini: “Örneğin, bir bitkiye yumurtlamayı planlayan bir güvenin veya bir bitkiyi yemeyi planlayan bir canlının, kararını yönlendirmek için sesleri kullanabileceğini” düşünüyor.
Şimdilik bu seslerin evrimsel önemi bilinmezliğini korusa da ilerleyen araştırmaların, bizler için yeni ufuklar aralayacağını ve fırsat yolları açacağını söyleyebiliriz.
